กระแสการอนุรักษ์ 'ชุดไทย' ในช่วงนี้มาแรงไม่น้อย จะเห็นได้จากการที่ผู้หญิงมักจะเลือกสวมใส่ชุดไทยตามงานพิธีการ เวลาเข้าวัดเข้าวา เวลาไปเที่ยวโบราณสถาน ก็มักจะมีทั้งคนไทยและนักท่องเที่ยวเช่าชุดไทยใส่เพื่อให้เข้ากับบรรยากาศของสถานที่ต่าง ๆ ซึ่งความสวยงามของชุดไทยทำให้แม้กระทั่งกลุ่มนักท่องเที่ยว LGBTQ+ หรือเหล่าชายแท้ทั้งหลาย ก็เลือกที่จะหยิบเช่าชุดไทยพาดสไบสีสันต่างๆ มาสวมใส่ถ่ายรูปกันอย่างสนุกสนาน ตามที่เราได้เห็นกันในคลิปไวรัลบนโซเชียลหลายๆ คลิป

เรียกได้ว่า 'ชุดไทย' ใครๆ ก็ใส่ได้

จากภูมิปัญญาที่สืบต่อกันจากรุ่นสู่รุ่น ได้ถักทอเส้นสายใยจนกลายเป็นซอฟต์พาวเวอร์ที่อวดโฉมต่อสายตาชาวโลก

ชุดไทย เป็นเครื่องแต่งกายประจำชาติที่สะท้อนอัตลักษณ์และความวิจิตรของวัฒนธรรมไทยผ่านงานช่างฝีมือจากหลากหลายภูมิภาค ถ่ายทอดผ่านลวดลาย เทคนิคการตัดเย็บ และการใช้ผ้าไทยในรูปแบบต่าง ๆ ที่ไม่เหมือนใคร โดยเฉพาะ 'ชุดไทยพระราชนิยม' ที่ถือกำเนิดขึ้นเพราะ 'สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง' เป็นผู้ริเริ่ม

เมื่อครั้งที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง โดยเสด็จพระราชดำเนินพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ไปทรงเยือนประเทศสหรัฐอเมริกาและยุโรปอย่างเป็นทางการครั้งแรก เมื่อพ.ศ. 2503 เพื่อทรงเจริญทางพระราชไมตรี สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง มีพระราชดำริว่า 'สตรีไทยในขณะนั้นไม่มีเครื่องแต่งกายที่เป็นชุดไทยหรือชุดประจำชาติเหมือนสตรีชาติอื่นๆ เช่น ส่าหรีของสตรีอินเดีย หรือกิโมโนของสตรีญี่ปุ่น ซึ่งถือเป็นเอกลักษณ์ของชาติ'

จึงทรงสอบถามผู้รู้และมีประสบการณ์ รวมทั้งการศึกษาจากประวัติศาสตร์อย่างละเอียดถี่ถ้วน และมีพระราชเสาวนีย์ให้ผู้เชี่ยวชาญค้นคว้าประวัติศาสตร์ ธรรมเนียมการแต่งกายของสตรีไทยในราชสำนักโบราณ และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ออกแบบฉลองพระองค์ชุดไทยแบบต่างๆ โดยนำรูปแบบการแต่งกายของสตรีไทยในอดีตมาผสมผสานกับวิธีการตัดเย็บปัจจุบันได้อย่างลงตัว เพื่อให้ง่ายต่อการสวมใส่และเหมาะสมกับยุคสมัย แต่คงความเป็นไทยได้อย่างกลมกลืนและสง่างาม สร้างความประทับใจให้แก่ผู้ที่ได้พบเห็น จนกระทั่งนิตยสาร "โว้ก" (Vogue) นิตยสารระดับโลก ซึ่งชื่นชมในพระราชจริยวัตรอันงดงามของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ในฉลองพระองค์ชุดไทย จึงได้ส่งช่างภาพมาขอพระราชทานพระฉายาลักษณ์ นำไปเผยแพร่ในนิตยสารโว้ก ฉบับเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2525 ส่งผลให้ผ้าไทยมีชื่อเสียงอย่างมาก และเป็นที่นิยมสวมใส่ทั้งในประเทศและต่างประเทศ

ชุดไทยพระราชนิยมทั้ง 8 แบบ ได้แก่

- ชุดไทยเรือนต้น เป็นชุดที่ใช้ได้หลายโอกาส ใช้เป็นชุดลำลองในงานเลี้ยงที่ไม่เป็นพิธีการ

- ชุดไทยจิตรลดา เป็นชุดไทยสำหรับพิธีกลางวัน ใช้ในงานพิธีการมากกว่าชุดไทยเรือนต้น

- ชุดไทยจักรี ใช้สำหรับงานกลางคืน งานแต่งงานหรืองานราตรีสโมสรที่ไม่เป็นทางการ และอากาศไม่เย็นมากนัก โดยเป็นชุดไทยห่มสไบ เปิดไหล่ข้างหนึ่ง

- ชุดไทยศิวาลัย เป็นชุดไทยของสตรีบรรดาศักดิ์ในสมัยก่อน มักใช้ในงานตอนค่ำ งานเลี้ยง งานฉลองสมรส หรืองานพิธีเต็มยศ เหมาะสมสำหรับช่วงอากาศเย็นเพราะมีหลายชั้น

ส่วน ชุดไทยอมรินทร์ ชุดไทยบรมพิมาน ชุดไทยจักรพรรดิ และชุดไทยดุสิต เป็นชุดสำหรับสตรีสวมสายสะพายในงานพระราชพิธี ที่กำหนดให้แต่งกายเต็มยศ

สิ่งเหล่านี้คือรากเหง้าวัฒนธรรมที่ควรค่าแก่การรักษาไว้ให้สืบต่อกันไป เพื่อให้ทั้งโลกรับรู้ว่า ชุดไทย เป็นชุดประจำชาติของไทย เป็นเอกลักษณ์ของชาติไทย

ประเทศไทยได้ประกาศขึ้นบัญชี ชุดไทยพระราชนิยม เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม (ระดับชาติ) เมื่อปี 2566 ในราชกิจจานุเบกษา แล้วเมื่อวันที่ 29 มกราคม 2567 โดยชุดไทยพระราชนิยม เป็นรายการตัวแทนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ในลักษณะแนวปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรม ประเพณี และเทศกาล มีสาระสำคัญแสดงให้เห็นถึงองค์ความรู้เกี่ยวข้องกับงานช่างฝีมือ และการพิจารณานำชุดไทยไปใช้สวมใส่ตามโอกาส ถือเป็นแนวปฏิบัติการแต่งกายของสตรีไทยที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนาน

และในปีหน้า 2569 ยูเนสโก (UNESCO) ก็เตรียมพิจารณา 'ชุดไทยพระราชนิยม' ในรายการ 'ชุดไทย : ความรู้ งานช่างฝีมือ และแนวปฏิบัติการแต่งกายชุดไทยประจำชาติ' ขึ้นทะเบียนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ ซึ่งจะทำให้มรดกภูมิปัญหาของไทย ได้รับการยกย่อง และสะท้อนภาพลักษณ์ ความวิจิตรแห่งภูมิปัญญาไทย สู่สายตาคนทั่วทั้งโลก

ขอบคุณข้อมูล : สำนักงานพระคลังข้างที่ , กรมหม่อนไหม , พิพิธภัณฑ์ผ้า ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ , กระทรวงวัฒนธรรม